Anoreksiya Nervoza Nedir?
Anoreksiya Nervoza, kişinin kilo alma korkusuyla yemeğini aşırı derecede kısıtladığı ciddi bir yeme bozukluğudur. Bu bozukluk hem fiziksel hem de ruhsal sağlık üzerinde derin etkiler yaratabilir ve tedavi edilmediğinde hayatı tehdit edebilir.
Hastalığın başlangıç noktası özsaygının kilo ve beden şekline indirgenmesi ve eşlik eden beden algısındaki bozulmadır. Anoreksiyası olan kişiler genellikle zayıf olmalarına rağmen kendilerini kilolu görürler ve bu düşünceyle yemek yemeyi reddederler. “Anoreksiya” kelimesi “iştahsızlık” anlamına gelse de, bu kişiler aslında aç hisseder ama bilinçli olarak yemek yemezler. Bununla birlikte anoreksiya sadece çok zayıf insanlarda görülmez. Kimi kişiler normal kiloda veya kilolu görünseler de bu ruhsal bozuklukla mücadele ediyor olabilir.
Anoreksiya her yaşta, cinsiyette, kiloda veya etnik kökende görülebilir. Genellikle ergenlik döneminde başlasa da çocuklukta ya da yetişkinlikte de ortaya çıkabilir. Kadınlarda 10-20 kat daha fazla görülür.
Hastanın kilo almayla ilgili yoğun bir endişesi vardır. Zayıflama dürtüsü güçlüdür. Bu yüzden düşük kalorili beslenme tercih eder, kilo kaybettiren ilaçlar kullanabilir. Kilo kaybını sağlamak için abartılı egzersizler yapabilir.
Anoreksiya Nervoza Neden Olur?
Psikiyatride çoğu ruhsal bozukluğun temelinde olduğu gibi bu rahatsızlıkta da biyopsikososyal nedenler hastalığın gelişmesine neden olur. Bunlar arasında;
- Psikolojik nedenler: Mükemmeliyetçi kişilik özellikleri, özgüven eksikliği, anksiyete, çocukluk çağı travmaları, depresyon gibi durumlar etkili olabilir.
- Biyolojik nedenler: Beyindeki bazı kimyasal dengesizlikler ve genetik yatkınlık riski artırabilir.
- Sosyal ve kültürel nedenler: Zayıflığın güzellikle özdeşleştirilmesi, sosyal medyada dayatılan beden algısı, bazı mesleklerde kilo baskısı (örneğin dansçılar, modeller, sporcular) etkili olabilir.
Anoreksiya Nervoza Belirtileri Nelerdir?
Anoreksiya bedensel ve davranışsal birçok belirtiyle kendini gösterebilir.
Fiziksel Belirtiler:
- Hızlı kilo kaybı
- Sürekli üşüme
- Saç dökülmesi, kuru cilt, tırnak kırılması
- Yorgunluk, bayılma
- Adet görmeme
- Kalp ritminde bozukluk
- Kabızlık ve mide ağrıları
Davranışsal ve Duygusal Belirtiler:
- Yemek saatlerinden kaçınma
- Aynaya çok sık bakma
- Aşırı egzersiz yapma
- Sürekli kalori hesabı yapma
- Kendini kilolu görme
- Sosyal hayattan uzaklaşma
Tanı – Tedavi Süreci
Psikiyatri uzmanı tarafından yapılacak ruhsal değerlendirmeyle birlikte, detaylı bir fizik muayane ve tıbbi tetkiklerin (kan testleri, kalp – böbrek fonksiyonları vb) yapılması gereklidir. Anoreksiya Nervoza, psikiyatrist, psikolog, diyetisyen ve gerektiğinde dahiliye uzmanının da içinde olduğu multidisipliner yaklaşımla tedavi edilmesi gereken önemli bir ruhsal bozukluktur. Değerlendirmenin ardından öncelikle hastanın yatırılarak mı yoksa ayaktan mı tedavi edileceğine karar verilir.
Psikoterapi, ilaç tedavileri, beslenme danışmanlığı ve yaşamsal fonksiyonların takibi Anoreksiya Nervoza tedavisi içerisinde yer alır. İyileşme zaman alabilir ve iniş çıkışlar içerebilir. Tedavi uzun bir süreçtir ve kararlılık, sabır ve disiplin gerektirir. Bu süreçte aile ve sosyal çevrenin anlayışı-desteği çok önemlidir.
Kalp ve böbrek problemleri, osteoporoz, hormonal dengesizlikler, depresyon ve intihar riski, bağışıklık sisteminin zayıflaması, refeeding sendromu (ani beslenmeyle oluşan ciddi bozukluklar) hastalık tedavi edilmezse oluşabilecek önemli sağlık sorunları arasında yer alır. Kan değerlerindeki bozukluklar, kalp üzerine etkiler ölümcül olabilir.
Anoreksiya Nervoza kendi kendine geçebilen bir rahatsızlık değildir. Tıbbi desteğe ihtiyaç vardır. Kişi hastalığın farkında olmasa bile, çevresinden gelen yardım teklifiyle tedavi süreci başlayabilir.
