Çocuğunuzun Gelişimi İçin Büyük Risk: Helikopter Ebeveynlik
Helikopter ebeveynlik nedir?
Helikopter ebeveynlik, ebeveynlerin çocuklarının hayatlarını yakından izledikleri ve her yönünü kontrol etmeye çalıştıkları aşırı korumacı ve aşırı ilgili bir ebeveynlik tarzını ifade eder. Bu terim ilk kez 1969 yılında Dr. Haim Ginott tarafından “Ebeveyn ve Genç Arasında” adlı kitabında, bir gencin aşırı dikkatli bir anneye sahip olma deneyimini anlatırken ortaya atılmıştır. Helikopter ebeveynlik tarzı, çocukları hayal kırıklığı veya başarısızlıktan korumayı ve başarılı olmalarını sağlamayı amaçlamaktadır.
Helikopter ebeveynler tipik olarak çocuklarının programlarını, akademik çalışmalarını, ders dışı aktivitelerini ve sosyal yaşamlarını yönetirler. Bu ebeveynlik tarzı, aslında çocuğun kendi başına halledebileceği sorunlara yönelik müdahil olma davranışlarını içerir. Örneğin, bir helikopter ebeveyn çocuğunun notunu tartışmak ya da arkadaşlarını seçmek için öğretmeni arayabilir. Daha küçük çocuklarda bu tarz, sürekli gözetim, etkileşimlerini kontrol etme ve boş zaman geçirmelerini veya bağımsız oyun oynamalarını engelleme şeklinde ortaya çıkabilir.
Neden ebeveynler helikoptere dönüşür?
-Olumsuz sonuçlardan korkma: Ebeveynler, çocuklarının sıklıkla başarısızlık, reddedilme veya hayal kırıklığıyla yüzleşeceklerinden korkarlar. Eğer müdahale etmezlerse çocuğun ciddi bir başarısızlıkla karşılabileceğine inanırlar (örn: sınıfta kalma, takıma seçilememe vb). Bu korkular, onları çocukları için aşırı koruyucu ve kollayıcı bir tutum sergilemelerine neden olur.
-Ebeveynlik kaygısı: Sosyal kaygılar (örn: ekonomik zorluklar, dünyanın tehlikeliliği vb), bir ebeveynin çocuğunu zorluklardan koruma arzusunu artırabilir.
-Aşırı telafi: Kendi çocukluklarında ihmal edilmiş veya desteklenmemiş hisseden ebeveynler, çocuklarının hayatına fazla şekilde dahil olarak aşırı telafiye gidebilirler. Kendileri destek vermezse çocuğun benzer sıkıntılar yaşayabileceğine inanırlar.
-Diğer ebeveynlerin etkisi: Ebeveynler, başka ebeveynlerin helikopter tutumlarından etkilenip, çocuklarının hayatlarına daha fazla müdahil olabilirler. Eğer bunu yapmazlarsa kendilerini “çocuklarını ihmal etmiş ebeveyn” olarak algılayabilirler.
Helikopter ebeveynliğin etkileri nelerdir?
Her ne kadar helikopter ebeveynlik sevgi ve ilgiden doğmuş olsa da; araştırmalar helikopter ebeveynlerin düşündüklerinin aksini göstermektedir. Ebeveynler çocuklarının deneyimlerini çok fazla kontrol ettiklerinde; çocukların duygu düzenleme ve sosyal uyum gibi temel becerilerinin gelişmesini farkında olmadan baltalamış olur. Helikopter ebeveynliği, çocuğun duyguları düzenleme, stresle baş etme ve sorunları bağımsız çözme becerilerini ketler. Duygusal sıkıntı ve hayal kırıklığı yaşayan çocuk, bununla baş etmek yerine sorunu çözme için ebeveynlerinin desteğine şartlandırılır ve bu durum arkadaş edinmede zorluklara ve günlük hayatta uyum problemlerine neden olur.
Baş etme becerileri yeterince gelişmeyen çocukta zaman içerisinde kırılgan bir benlik gelişebilir. Başarısızlıktan sürekli kaçınmayı davranış olarak benimsemiş çocuk, hayatın zorluklarına karşı kendini hazırlıksız hissedebilir. Yetişkinliğe adım attığında bile, ebeveyni yanında olmadan kariyer kurma, ilişki yürütme gibi temel varoluşsal basamaklarda sıkıntı hissedebilir. Bu durum kaygı bozuklukları ve depresyon gibi birçok ruhsal bozuklukların gelişmesine neden olabilir.
Helikopter ebeveynlik nasıl değişir?
Öncelikle sorunu anlayıp durumun farkında olmak değişimin ilk adımıdır. Helikopter ebeveynliğin olumsuz etkilerinden kaçınmak için, ebeveynlerin çocuklarına “başarısız olduklarında mücadele etmeleri ve öğrenmeleri” için alan tanımaları oldukça önemlidir. Bağımsızlığı teşvik etmek ve yemek pişirme, temizlik, zamanı yönetme, çatışmaları çözme gibi temel yaşam becerilerini öğretmek, çocukların dayanıklılık ve özgüven geliştirmelerine yardımcı olabilir. Buradaki temel nokta ebeveynlerın odak noktalarını o anda gerekli hissettikleri acil korumadan ziyade uzun vadeli yarar ve büyümeye kaydırmalarıdır. Unutulmamalıdır ki zorluklar karşısındaki başarısızlıklar çocuğun yetersizliğinin işareti değil, aslında birer büyüme fırsatıdır. Çocuklara gerekli destek sağlanırken, bağımsızlığı teşvik eden, onlara alan tanıyan dengeli bir yaklaşımla büyütmek, onların ruhsal açıdan dayanıklı ve dünyanın zorluklarına karşı donanımlı birer birey olarak gelişmelerine yardımcı olabilir.
